Stacks Image p757_n21

stedelijke gebieden en landschappen – cultuurhistorische waardering


WAT DOET STEENHUISMEURS?


Een projectontwikkelaar, gemeente of provincie denkt na over kansen voor een stedelijk gebied of een cultuurlandschap. Hoe kan een voormalig fabrieksterrein of havengebied of een verouderde woonwijk veranderen en toch herkenbaar blijven? Of hoe kan de regionale economie worden versterkt vanuit de karakteristieken van het landschap? Visievorming begint met het doorgronden van de identiteit van een plek. Wij bestuderen de ontstaansgeschiedenis, de tijdlagen en de kantelmomenten die zich daarin aftekenen, het concept en de ruimtelijke structuur, de bouwsubstantie en de maatschappelijke betekenis. De essenties leggen we vast in een cultuurhistorisch onderzoek. Ook schrijven we narratieven – thematische verhaallijnen – waarin de ontwikkeling van een cultuurlandschap, de sociaal-economische geschiedenis van een gebied, markante historische figuren en andere eigenaardigheden leidend zijn. Wij benaderen de inhoud vanuit een strategische invalshoek; het verhaal is een middel, geen doel. Dankzij een narratief wordt méér voorstelbaar dan op het eerste oog zichtbaar is. Wij identificeren verrassende en inspirerende verbindingen. Het gebied krijgt karakter en gaat leven. Kennis van wat het is, prikkelt de verbeelding over wat het kan worden. Onze input wordt benut als onderlegger voor een omgevingsvisie, een cultuurnota of voor beheerbeleid. Vaak zijn we nauw betrokken bij de vertaalslag van de cultuurhistorische waardering naar de concrete gebiedstransformatie.


CASUS 1
BUITENRUIMTEN VAN HET BINNENHOF, DEN HAAG

Cultuurhistorisch onderzoek en waardering
in opdracht van: het Rijksvastgoedbedrijf (2019)



In opdracht van het Rijksvastgoedbedrijf maakte SteenhuisMeurs een cultuurhistorisch onderzoek en een waardestelling van 31 buitenruimtes op en rond het Binnenhof, vanuit acht eeuwen gebruiksgeschiedenis. Het onderzoek dient als paraplu voor de samenhangende renovatie- en transformatiewerkzaamheden en als ondersteuning voor het ontwerp voor de herinrichting van de buitenruimte. Het onderzoek kreeg scherpte en verbeeldingskracht door een door SteenhuisMeurs ontwikkeld nieuw instrument: de paletkaart. Deze reconstructietekeningen vatten de culturele invloeden en geest van de tijd van het Binnenhof per episode in één beeld samen. In de zomer van 2019 zijn de zes paletkaarten getoond op de bouwhekken van het bodemonderzoek op het Binnenhof. De 31 buitenruimtes zijn gewaardeerd volgens de systematiek van bouwhistorisch- en tuinhistorisch onderzoek van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. De ontwikkeling van het Binnenhof kenmerkt zich door een eeuwenlange zoektocht naar representatie en is gevormd door de graven, stadhouders, koningen, ministeries, Kamers en burgers die allen hun aanwezigheid op deze plek wilden vereeuwigen. De paletkaarten tonen de vele gezichten van deze tijdvakken. Maar ze leren ons ook dat de zoektocht naar representatie, discussies over de ‘juiste’ stijl en onenigheden over monumentenaanpak van alle tijden is.

Het Binnenhof, Den Haag

CASUS 2
RINGVAART EN RINGDIJK, HAARLEMMERMEER

Cultuurhistorisch onderzoek, waardering en monumentenselectie
in opdracht van: gemeente Haarlemmermeer (2019)
 

De Ringvaart rondom de Haarlemmermeer is de langste van Nederland en werd vanaf 1840 door polderwerkers met de hand gegraven. Deze noeste handarbeid stond in groot contrast met de drooglegging van het meer zelf, dat dankzij de laatste technologische ontwikkelingen op stoomkracht plaatsvond. De Ringvaart ontwikkelde zich tot een doorgaande vaarroute en langs de dijk ontstonden talloze informele dorpen en buurtschappen. De geschiedenis van de zestig kilometer lange dijk kent een immense gelaagdheid en de pioniersmentaliteit, het ‘genre de vie’ is nog altijd voelbaar. De gemeente Haarlemmermeer heeft de ambitie om de Ringdijk en de Ringvaart tot erfgoed aan te wijzen. Het eerste deel van dit onderzoek was een narratief, de biografie van de Ringdijk. Dit vormt de onderlegger van de ruimtelijke analyse en de monumentenselectie; het is het verhaal dat alle losse elementen bij elkaar brengt, tot één samenhangend ensemble. Om de Ringdijk als geheel te kunnen waarderen hebben we de hulp ingeroepen van bewoners en professionals. Aan de hand van het onderzoek en de resultaten van bewonersavonden zijn kernwaarden gedefinieerd, een ruimtelijke analyse en een gebiedswaardering opgesteld. Tot slot hebben we aanbevelingen gedaan voor gebouwde en landschappelijke monumenten.

  

Ringvaart en Ringdijk, Haarlemmermeer

CASUS 3
HAVENKANALEN, GOEREE-OVERFLAKKEE

Vooronderzoek naar mogelijke uniciteit
in opdracht van: provincie Zuid-Holland en Stichting Podium (2019-2020)


In 2020 heeft SteenhuisMeurs een cultuurhistorisch onderzoek uitgevoerd naar de mogelijke uniciteit van de zeven havenkanalen op Goeree-Overflakkee. De kanalen vormen een fascinerende drager in de occupatiegeschiedenis van het eiland. Havenkanalen waren geen deel van een vooropgezet plan, maar ontwikkelden zich door de eeuwenlange aanwas van land die werd bedijkt. Het werk in uitvoering hield nooit op. De havens waren immers van levensbelang voor de lokale economie. Er was constante zorg en aandacht nodig en de havenkanalen moesten regelmatig uitgebaggerd, doorgespoeld en verlengd worden. Met de komst van het gemotoriseerd vervoer en de aanleg van de Deltawerken zijn de meeste kanalen relicten in de tijd geworden. Een onderzoek naar de uniciteit van een cultuurhistorisch fenomeen heeft veel weg van een vergelijkend warenonderzoek. We zijn op zoek gegaan naar vergelijkbare kanalen elders in het (buiten)land en vergeleken die met de havenkanalen op Goeree-Overflakkee. De sleutel zit in de definitie. Wat maakt een kanaal een havenkanaal? Om dat te kunnen bepalen, hebben we ons verdiept in de ontstaansgeschiedenis, de ontginning van Goeree-Overflakkee, de ambachtsheerlijkheden en de motieven om deze kanalen aan te leggen.

Havenkanaal Dirksland bij het Sas van Dirksland



stedelijke gebieden en landschappen – cultuurhistorische waardering


WAT DOET STEENHUISMEURS?


Een projectontwikkelaar, gemeente of provincie denkt na over kansen voor een stedelijk gebied of een cultuurlandschap. Hoe kan een voormalig fabrieksterrein of havengebied of een verouderde woonwijk veranderen en toch herkenbaar blijven? Of hoe kan de regionale economie worden versterkt vanuit de karakteristieken van het landschap? Visievorming begint met het doorgronden van de identiteit van een plek. Wij bestuderen de ontstaansgeschiedenis, de tijdlagen en de kantelmomenten die zich daarin aftekenen, het concept en de ruimtelijke structuur, de bouwsubstantie en de maatschappelijke betekenis. De essenties leggen we vast in een cultuurhistorisch onderzoek. Ook schrijven we narratieven – thematische verhaallijnen – waarin de ontwikkeling van een cultuurlandschap, de sociaal-economische geschiedenis van een gebied, markante historische figuren en andere eigenaardigheden leidend zijn. Wij benaderen de inhoud vanuit een strategische invalshoek; het verhaal is een middel, geen doel. Dankzij een narratief wordt méér voorstelbaar dan op het eerste oog zichtbaar is. Wij identificeren verrassende en inspirerende verbindingen. Het gebied krijgt karakter en gaat leven. Kennis van wat het is, prikkelt de verbeelding over wat het kan worden. Onze input wordt benut als onderlegger voor een omgevingsvisie, een cultuurnota of voor beheerbeleid. Vaak zijn we nauw betrokken bij de vertaalslag van de cultuurhistorische waardering naar de concrete gebiedstransformatie.



CASUS 1
BUITENRUIMTEN VAN HET BINNENHOF, DEN HAAG

Cultuurhistorisch onderzoek en waardering
in opdracht van: het Rijksvastgoedbedrijf (2019)



In opdracht van het Rijksvastgoedbedrijf maakte SteenhuisMeurs een cultuurhistorisch onderzoek en een waardestelling van 31 buitenruimtes op en rond het Binnenhof, vanuit acht eeuwen gebruiksgeschiedenis. Het onderzoek dient als paraplu voor de samenhangende renovatie- en transformatiewerkzaamheden en als ondersteuning voor het ontwerp voor de herinrichting van de buitenruimte. Het onderzoek kreeg scherpte en verbeeldingskracht door een door SteenhuisMeurs ontwikkeld nieuw instrument: de paletkaart. Deze reconstructietekeningen vatten de culturele invloeden en geest van de tijd van het Binnenhof per episode in één beeld samen. In de zomer van 2019 zijn de zes paletkaarten getoond op de bouwhekken van het bodemonderzoek op het Binnenhof. De 31 buitenruimtes zijn gewaardeerd volgens de systematiek van bouwhistorisch- en tuinhistorisch onderzoek van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. De ontwikkeling van het Binnenhof kenmerkt zich door een eeuwenlange zoektocht naar representatie en is gevormd door de graven, stadhouders, koningen, ministeries, Kamers en burgers die allen hun aanwezigheid op deze plek wilden vereeuwigen. De paletkaarten tonen de vele gezichten van deze tijdvakken. Maar ze leren ons ook dat de zoektocht naar representatie, discussies over de ‘juiste’ stijl en onenigheden over monumentenaanpak van alle tijden is.

Het Binnenhof, Den Haag


CASUS 2
RINGVAART EN RINGDIJK, HAARLEMMERMEER

Cultuurhistorisch onderzoek, waardering en monumentenselectie
in opdracht van: gemeente Haarlemmermeer (2019)
 

De Ringvaart rondom de Haarlemmermeer is de langste van Nederland en werd vanaf 1840 door polderwerkers met de hand gegraven. Deze noeste handarbeid stond in groot contrast met de drooglegging van het meer zelf, dat dankzij de laatste technologische ontwikkelingen op stoomkracht plaatsvond. De Ringvaart ontwikkelde zich tot een doorgaande vaarroute en langs de dijk ontstonden talloze informele dorpen en buurtschappen. De geschiedenis van de zestig kilometer lange dijk kent een immense gelaagdheid en de pioniersmentaliteit, het ‘genre de vie’ is nog altijd voelbaar. De gemeente Haarlemmermeer heeft de ambitie om de Ringdijk en de Ringvaart tot erfgoed aan te wijzen. Het eerste deel van dit onderzoek was een narratief, de biografie van de Ringdijk. Dit vormt de onderlegger van de ruimtelijke analyse en de monumentenselectie; het is het verhaal dat alle losse elementen bij elkaar brengt, tot één samenhangend ensemble. Om de Ringdijk als geheel te kunnen waarderen hebben we de hulp ingeroepen van bewoners en professionals. Aan de hand van het onderzoek en de resultaten van bewonersavonden zijn kernwaarden gedefinieerd, een ruimtelijke analyse en een gebiedswaardering opgesteld. Tot slot hebben we aanbevelingen gedaan voor gebouwde en landschappelijke monumenten.

  

Ringvaart en Ringdijk, Haarlemmermeer


CASUS 3
HAVENKANALEN, GOEREE-OVERFLAKKEE

Vooronderzoek naar mogelijke uniciteit
in opdracht van: provincie Zuid-Holland en Stichting Podium (2019-2020)


In 2020 heeft SteenhuisMeurs een cultuurhistorisch onderzoek uitgevoerd naar de mogelijke uniciteit van de zeven havenkanalen op Goeree-Overflakkee. De kanalen vormen een fascinerende drager in de occupatiegeschiedenis van het eiland. Havenkanalen waren geen deel van een vooropgezet plan, maar ontwikkelden zich door de eeuwenlange aanwas van land die werd bedijkt. Het werk in uitvoering hield nooit op. De havens waren immers van levensbelang voor de lokale economie. Er was constante zorg en aandacht nodig en de havenkanalen moesten regelmatig uitgebaggerd, doorgespoeld en verlengd worden. Met de komst van het gemotoriseerd vervoer en de aanleg van de Deltawerken zijn de meeste kanalen relicten in de tijd geworden. Een onderzoek naar de uniciteit van een cultuurhistorisch fenomeen heeft veel weg van een vergelijkend warenonderzoek. We zijn op zoek gegaan naar vergelijkbare kanalen elders in het (buiten)land en vergeleken die met de havenkanalen op Goeree-Overflakkee. De sleutel zit in de definitie. Wat maakt een kanaal een havenkanaal? Om dat te kunnen bepalen, hebben we ons verdiept in de ontstaansgeschiedenis, de ontginning van Goeree-Overflakkee, de ambachtsheerlijkheden en de motieven om deze kanalen aan te leggen.

Havenkanaal Dirksland bij het Sas van Dirksland


STEENHUISMEURS bv
050 30 80 100

SCHRIJF JE IN VOOR DE
NIEUWSBRIEF




STEENHUISMEURS bv
050 30 80 100

SCHRIJF JE IN VOOR DE
NIEUWSBRIEF