Stacks Image p757_n21

GEBOUWEN – CULTUURHISTORISCHE WAARDERING

WAT DOET STEENHUISMEURS?


Historische gebouwen verliezen hun oorspronkelijke functie en zijn toe aan een tweede of zelfs derde leven. Hoe kunnen zij met behoud van identiteit en ruimtelijke kwaliteit naar de werkelijkheid van nu worden getransformeerd, zodanig dat zij nieuwe maatschappelijke betekenis en financiële waarde krijgen? Wij maken kansen en randvoorwaarden zichtbaar door de cultuurhistorische essentie en kernkwaliteiten in kaart te brengen; een soort nulmeting. Wat hebben eerdere generaties op deze plek gedaan? Wat was de relatie van het gebouw of het ensemble van gebouwen tot de omgeving? Wat zijn de cruciale ontwerpthema’s en hoe valt het ontwerp in het oeuvre van de architect te plaatsen? Welke herinneringen, associaties en gevoelens roept het gebouw op? Uit dergelijke onderzoeksvragen destilleren wij de ingrediënten voor een nieuw hoofdstuk in de architectonische en gebruiksgeschiedenis. Daarbij gaat het beslist niet alleen om monumentale panden. Gebouwen kunnen heel gewoon zijn, maar toch een grote symbolische betekenis hebben. Dan is het de immateriële waarde die telt en die in een nieuwbouwcontext een bijzondere rol kan gaan vervullen. Wij vertalen onze bevindingen naar een waardestelling, quickscan, cultuurhistorisch onderzoek of een voorstel voor een monumenteninventarisatie. Vaak vragen opdrachtgevers ons om in het vervolgtraject mee te denken over transformatiemogelijkheden of planologische borging.


CASUS 1
MONUMENTEN IN HET AARDBEVINGSGEBIED GRONINGEN

Cultuurhistorische waardering
in opdracht van: Centrum Veilig Wonen (2017-2019)




In het Groninger aardbevingsgebied worden honderden panden versterkt, zodat bewoners in het geval van een aardbeving veilig kunnen vluchten. Dorpen als Loppersum, ’t Zandt en Zeerijp hebben een ongelooflijk rijk verleden, waar vele monumentale gevels en interieurs van getuigen. Tientallen monumenten voldoen op dit moment niet aan de veiligheidsnorm en moeten versterkt. Het zijn vaak ingrijpende verbouwingen aan het casco, de interieurs en soms ook de buitenkant van de gebouwen. Hoe kan de monumentale waarde bij het ontwerp en de beoordeling van de versterkingen worden geborgd? In opdracht van het Centrum Veilig Wonen onderzoeken we tientallen rijksmonumenten in het gebied: rentenierswoningen, boerderijen, stadshuizen en bijzondere monumenten als een schathuis en sarrieshut. Als aanvulling op de gebruikelijke cultuurhistorische waardering is in ieder rapport een checklist cultuurhistorie toegevoegd. Hiermee krijgen ontwerpers en ingenieurs snel inzicht in de bijzondere kwaliteiten en de ruimte voor interventies die de monumenten bieden. Bijvangst is de kennisverdieping over de Groningse bouwkunst. Deze kwaliteiten maken versterking een ingewikkelde opgave. Dit voor Nederland ongekende erfgoed biedt ook kansen om het gebied voor de toekomst te ontwikkelen tot een aantrekkelijke leefomgeving met economisch potentieel.

Borgweg, Zeerijp. Bron: Funda


CASUS 2
CENTRALE BIBLIOTHEEK, ROTTERDAM

Cultuurhistorisch onderzoek en waardering
in opdracht van: de gemeente Rotterdam (2019)


De Centrale Bibliotheek vormt een markant gebouw in de Rotterdamse binnenstad. Het werd in 1983 opgeleverd naar ontwerp van Jaap Bakema en Hans Boot (Van den Broek en Bakema). De bibliotheek staat op de plaats waar Rotterdam in de dertiende eeuw ontstond en maakt onderdeel uit van een ensemble van iconen, waaronder de Laurenskerk, het Blaakse Bos en de Markthal. Het gebouw is gerelateerd aan de omslag van Rotterdam van havenstad naar culturele stad. In de jaren zeventig groeide de behoefte aan openheid, toegankelijkheid en multifunctionaliteit, als reactie op de functiescheiding van de naoorlogse stedenbouw. Daarnaast is deze bibliotheek een van de eerste die voortkwam uit de Bibliotheekwet van 1975, waarin de bibliotheek werd gedefinieerd als basisvoorziening voor iedereen. Ten slotte vormt het een bijzonder voorbeeld van Post ‘65-architectuur (1965-1990). Karakteristiek voor deze periode was de aandacht voor sociale aspecten, de menselijke maat, collectiviteit, levendigheid, kleinschaligheid en ontmoeting. De aanleiding voor dit onderzoek is de ideevorming rondom de vernieuwing van de Centrale Bibliotheek, waarbij de gemeente het gebouw wil verduurzamen. Tegelijkertijd ligt er een opgave om het aantal activiteiten aan te passen en uit te breiden . Hoe kunnen deze voorgenomen ingrepen gecombineerd worden met de cultuurhistorische waarden? Deze cultuurhistorische analyse biedt heldere uitgangspunten om de vernieuwingsopgave vorm te geven.

Centrale Bibliotheek, Rotterdam

CASUS 3
KPN-GEBOUW, EINDHOVEN

Cultuurhistorisch onderzoek (quickscan)
in opdracht van: Merril Real Estate (2020)




Het voormalige telefoniegebouw werd tussen 1957 en 1961 gebouwd als districtscentrale voor de PTT. Het complex werd ontworpen door architecten Geenen en Oskam. Later werd het carrévormige gebouw enkele keren getransformeerd en uitgebreid. De meest in het oog springende ingreep is de optopping van twee bouwlagen uit 1993. Deze uitbreiding was in het ontwerp uit de jaren vijftig al voorzien, maar werd eigentijds vormgegeven door de opvolgers van het oorspronkelijke architectenbureau. Het KPN-gebouw heeft geen monumentenstatus, maar is zeker van cultuurhistorische waarde. Het is het enige naoorlogse centrum voor datacommunicatie in Eindhoven. Het utilitaire gebouw kent een representatieve kantoorvleugel met spectaculaire baksteenreliëfs van beeldend kunstenaar Leo Geurtjens; dit soort monumentale kunst is zeer typerend voor naoorlogse overheidsgebouwen. Het KPN-gebouw is een sculpturale monoliet, zowel sober als expressief, weerbarstig en ruig, maar ook ambachtelijk en verfijnd.  Ontwikkelcombinatie Royal Hasking DHV en Merril Real Estate wil het gebouw transformeren in het kader van het masterplan Fellenoord. De vraag aan SteenhuisMeurs was om de cultuurhistorische waarde van het naoorlogse telefoniegebouw in beeld te brengen en aanbevelingen te geven voor de toekomstige transformatie.


KPN-gebouw, Eindhoven





GEBOUWEN – CULTUURHISTORISCHE WAARDERING

WAT DOET STEENHUISMEURS?


Historische gebouwen verliezen hun oorspronkelijke functie en zijn toe aan een tweede of zelfs derde leven. Hoe kunnen zij met behoud van identiteit en ruimtelijke kwaliteit naar de werkelijkheid van nu worden getransformeerd, zodanig dat zij nieuwe maatschappelijke betekenis en financiële waarde krijgen? Wij maken kansen en randvoorwaarden zichtbaar door de cultuurhistorische essentie en kernkwaliteiten in kaart te brengen; een soort nulmeting. Wat hebben eerdere generaties op deze plek gedaan? Wat was de relatie van het gebouw of het ensemble van gebouwen tot de omgeving? Wat zijn de cruciale ontwerpthema’s en hoe valt het ontwerp in het oeuvre van de architect te plaatsen? Welke herinneringen, associaties en gevoelens roept het gebouw op? Uit dergelijke onderzoeksvragen destilleren wij de ingrediënten voor een nieuw hoofdstuk in de architectonische en gebruiksgeschiedenis. Daarbij gaat het beslist niet alleen om monumentale panden. Gebouwen kunnen heel gewoon zijn, maar toch een grote symbolische betekenis hebben. Dan is het de immateriële waarde die telt en die in een nieuwbouwcontext een bijzondere rol kan gaan vervullen. Wij vertalen onze bevindingen naar een waardestelling, quickscan, cultuurhistorisch onderzoek of een voorstel voor een monumenteninventarisatie. Vaak vragen opdrachtgevers ons om in het vervolgtraject mee te denken over transformatiemogelijkheden of planologische borging.



CASUS 1
MONUMENTEN IN HET AARDBEVINGSGEBIED GRONINGEN

Cultuurhistorische waardering
in opdracht van: Centrum Veilig Wonen (2017-2019)




In het Groninger aardbevingsgebied worden honderden panden versterkt, zodat bewoners in het geval van een aardbeving veilig kunnen vluchten. Dorpen als Loppersum, ’t Zandt en Zeerijp hebben een ongelooflijk rijk verleden, waar vele monumentale gevels en interieurs van getuigen. Tientallen monumenten voldoen op dit moment niet aan de veiligheidsnorm en moeten versterkt. Het zijn vaak ingrijpende verbouwingen aan het casco, de interieurs en soms ook de buitenkant van de gebouwen. Hoe kan de monumentale waarde bij het ontwerp en de beoordeling van de versterkingen worden geborgd? In opdracht van het Centrum Veilig Wonen onderzoeken we tientallen rijksmonumenten in het gebied: rentenierswoningen, boerderijen, stadshuizen en bijzondere monumenten als een schathuis en sarrieshut. Als aanvulling op de gebruikelijke cultuurhistorische waardering is in ieder rapport een checklist cultuurhistorie toegevoegd. Hiermee krijgen ontwerpers en ingenieurs snel inzicht in de bijzondere kwaliteiten en de ruimte voor interventies die de monumenten bieden. Bijvangst is de kennisverdieping over de Groningse bouwkunst. Deze kwaliteiten maken versterking een ingewikkelde opgave. Dit voor Nederland ongekende erfgoed biedt ook kansen om het gebied voor de toekomst te ontwikkelen tot een aantrekkelijke leefomgeving met economisch potentieel.

Borgweg, Zeerijp. Bron: Funda



CASUS 2
CENTRALE BIBLIOTHEEK, ROTTERDAM

Cultuurhistorisch onderzoek en waardering
in opdracht van: de gemeente Rotterdam (2019)


De Centrale Bibliotheek vormt een markant gebouw in de Rotterdamse binnenstad. Het werd in 1983 opgeleverd naar ontwerp van Jaap Bakema en Hans Boot (Van den Broek en Bakema). De bibliotheek staat op de plaats waar Rotterdam in de dertiende eeuw ontstond en maakt onderdeel uit van een ensemble van iconen, waaronder de Laurenskerk, het Blaakse Bos en de Markthal. Het gebouw is gerelateerd aan de omslag van Rotterdam van havenstad naar culturele stad. In de jaren zeventig groeide de behoefte aan openheid, toegankelijkheid en multifunctionaliteit, als reactie op de functiescheiding van de naoorlogse stedenbouw. Daarnaast is deze bibliotheek een van de eerste die voortkwam uit de Bibliotheekwet van 1975, waarin de bibliotheek werd gedefinieerd als basisvoorziening voor iedereen. Ten slotte vormt het een bijzonder voorbeeld van Post ‘65-architectuur (1965-1990). Karakteristiek voor deze periode was de aandacht voor sociale aspecten, de menselijke maat, collectiviteit, levendigheid, kleinschaligheid en ontmoeting. De aanleiding voor dit onderzoek is de ideevorming rondom de vernieuwing van de Centrale Bibliotheek, waarbij de gemeente het gebouw wil verduurzamen. Tegelijkertijd ligt er een opgave om het aantal activiteiten aan te passen en uit te breiden . Hoe kunnen deze voorgenomen ingrepen gecombineerd worden met de cultuurhistorische waarden? Deze cultuurhistorische analyse biedt heldere uitgangspunten om de vernieuwingsopgave vorm te geven.

Centrale Bibliotheek, Rotterdam


CASUS 3
KPN-GEBOUW, EINDHOVEN

Cultuurhistorisch onderzoek (quickscan)
in opdracht van: Merril Real Estate (2020)




Het voormalige telefoniegebouw werd tussen 1957 en 1961 gebouwd als districtscentrale voor de PTT. Het complex werd ontworpen door architecten Geenen en Oskam. Later werd het carrévormige gebouw enkele keren getransformeerd en uitgebreid. De meest in het oog springende ingreep is de optopping van twee bouwlagen uit 1993. Deze uitbreiding was in het ontwerp uit de jaren vijftig al voorzien, maar werd eigentijds vormgegeven door de opvolgers van het oorspronkelijke architectenbureau. Het KPN-gebouw heeft geen monumentenstatus, maar is zeker van cultuurhistorische waarde. Het is het enige naoorlogse centrum voor datacommunicatie in Eindhoven. Het utilitaire gebouw kent een representatieve kantoorvleugel met spectaculaire baksteenreliëfs van beeldend kunstenaar Leo Geurtjens; dit soort monumentale kunst is zeer typerend voor naoorlogse overheidsgebouwen. Het KPN-gebouw is een sculpturale monoliet, zowel sober als expressief, weerbarstig en ruig, maar ook ambachtelijk en verfijnd.  Ontwikkelcombinatie Royal Hasking DHV en Merril Real Estate wil het gebouw transformeren in het kader van het masterplan Fellenoord. De vraag aan SteenhuisMeurs was om de cultuurhistorische waarde van het naoorlogse telefoniegebouw in beeld te brengen en aanbevelingen te geven voor de toekomstige transformatie.


KPN-gebouw, Eindhoven




STEENHUISMEURS bv
050 30 80 100

SCHRIJF JE IN VOOR DE
NIEUWSBRIEF




STEENHUISMEURS bv
050 30 80 100

SCHRIJF JE IN VOOR DE
NIEUWSBRIEF